Cách thức sản xuất chương trình chất lượng cao tại VTV4 | Trung tâm đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ truyền hình

slideslideslide

categoryHoạt động đào tạo

Cách thức sản xuất chương trình chất lượng cao tại VTV4

VTVnet – Dịp kỷ niệm 21/6 vừa qua, nhà báo Trần Thu Hà, Ban Truyền hình Đối ngoại đã có bài tham luận chia sẻ về cách thức sản xuất các chương trình chất lượng cao tại đơn vị này. VTVnet xin đăng tải toàn bộ nội dung của bài tham luận này.

thu ha vtv4

 

Cuối năm 2014, đầu 2015, Đài chính thức phát động sản xuất chương trình VTV đặc biệt. Cũng như nhiều đơn vị khác, VTV4 đã tích cực phát động các phóng viên, biên tập viên nghiên cứu, đề xuất ý tưởng, tham gia sản xuất các dự án phim tài liệu VTV đặc biệt. Hai năm rưỡi, VTV4 đóng góp 5 dự án. Trong đó, 4 phim đã phát sóng gồm “Những đứa con của cuộc chiến”, “Kỉ vật chiến tranh: Hành trình trở về”, “Nguyễn Ái Quốc: Ẩn số từ nước Pháp”, “Ngục trong rừng” và bộ phim thứ 5 về chất độc da cam với tên gọi “Hành trình bất tận” sẽ lên sóng tháng 8 này. Tôi đã rất may mắn được sản xuất trực tiếp 3/5 dự án của VTV4. Hy vọng những chia sẻ kinh nghiệm cá nhân sau của mình sẽ có một chút hữu ích đối với các đồng nghiệp.

 VTV đặc biệt, đúng như tên gọi là những đề tài chú trọng tới một trong số các yếu tố: “đặc biệt” về nội dung, hình ảnh, phương thức thể hiện… Chỉ cần chứng minh được cho Hội đồng kiểm duyệt yếu tố mới đưa ra thì đã qua vòng sơ loại đầu tiên. Nếu anh, chị quan sát một cách tinh ý, thì cả 5 bộ phim tài liệu VTV đặc biệt do VTV4 sản xuất tại nước ngoài, chúng tôi đều một mực “trung thành” với tiêu chí, nhiệm vụ và điểm mạnh của Ban Truyền hình Đối ngoại, gồm các yếu tố sau:  

 Thứ nhất là mảng đề tài lựa chọn liên quan tới đối ngoại, yếu tố quan trọng hàng đầu để tạo ra sự khác biệt và cũng là thế mạnh của nhóm phóng viên V4. Chúng tôi tâm niệm cần phải phát triển trên nền tảng kiến thức vững chắc đã được trang bị từ nhiều năm. Như vậy, VTV4 đã có thể đóng góp cho VTV đặc biệt các chương trình có chất lượng về mảng đề tài đối ngoại. Ví dụ: bộ phim “Những đứa con của cuộc chiến” hay “Ngục trong rừng”, ý tưởng phát lộ trong quá trình chúng tôi tìm đề tài cho Ngày trở về. Với thời lượng hạn chế của Ngày trở về, chúng tôi đã “để dành” đề tài, tiếp tục đầu tư nghiên cứu sâu hơn trong nhiều năm, đến khi chín muồi thì phát triển, sản xuất phim tài liệu VTV đặc biệt.  

vtv41

Yếu tố thứ hai quyết định sự thành công của đề tài được gói gọn vào mấy chữ: “Hãy đặt bạn ở vị trí một nhà nghiên cứu thực thụ”, về nội dung lẫn hình thức thể hiện. Có thể nói, đây là thứ “quả ngọt” nhất mà chúng tôi nhận được sau mỗi lần hoàn thành VTV đặc biệt.

 Mỗi bộ phim mất trung bình từ 1 – 2 năm để nghiên cứu nội dung và đưa vào sản xuất. Nếu thiếu tính kiên nhẫn, bền bỉ của một người nghiên cứu thì chúng tôi khó đi đến được tận cùng của vấn đề, lật ra những chi tiết mới mà VTV đặc biệt yêu cầu. Ví dụ: phim “Nguyễn Ái Quốc, ẩn số từ Pháp”, khi được giao nghiên cứu về đề tài Chủ tịch Hồ Chí Minh, tôi nhớ như in tâm trạng thất vọng sau khi trở về từ nhà cố vấn và tự hỏi chẳng nhẽ phải bỏ cuộc vì chưa tìm được yếu tố mới. Sau rồi rất kiên nhẫn, xin các loại sách, tài liệu của cố vấn (tiếng Việt, Anh, Pháp) liên quan tới Bác, lúc nào rảnh lại đọc, đọc theo kiểu “ăn cơm mỗi ngày”. Ban đầu các kiến thức khá khô khan, sau dần, càng đọc càng ngấm, càng thích. Không hiểu lại đi hỏi các cố vấn. Cho đến khi phát hiện ra chi tiết mới thì giống cảm giác được thưởng thức “bát phở ngon”. Đồng nghiệp của tôi, chị Hồng Nhung cũng mất 2 năm nghiên cứu để cho ra đời bộ phim “Ngục trong rừng”, vừa phát sóng cách đây mấy ngày.

 Có một lưu ý nhỏ không thể bỏ qua trong quá trình nghiên cứu, đó là vai trò của cố vấn nội dung. Nghĩ thật may, chúng tôi đã có một cố vấn nội dung vô cũng nhẫn nại, kiên nhẫn vì chúng tôi làm phiền không kể giờ giấc, thậm chí bị đẩy tới tranh luận khi phát hiện ra yếu tố mới. Từ những cuộc tranh luận, chúng tôi sáng tỏ được nhiều quan điểm và lựa chọn quan điểm phù hợp nhất, đặc biệt đảm bảo “sự an toàn” thông tin khi phát ngôn. “Hãy coi cố vấn là bạn đồng hành, bởi cố vấn là kho báu tri thức và là khởi nguồn giúp bạn tìm ra những đề tài đặc biệt”.

vtv42

 Khi bắt tay vào hậu kỳ, chúng tôi lại trở thành “nhà nghiên cứu hình ảnh”. Mục tiêu là hình ảnh phải cuốn hút, nhưng với chi phí tiết kiệm nhất và khả thi. Một bài toán khó và áp lực, nhất là với các nhóm sản xuất phim tài liệu lịch sử. Ngoài các hình ảnh tự quay có chất lượng cao, không thể thiếu được tư liệu lịch sử, nhưng khổ nỗi, phí bản quyền cho 30″ hình ảnh, ví dụ của lưu trữ Pháp, rẻ nhất cũng đã 800 euros. Nhìn hình động, quý lắm, muốn sử dụng mà “rớt nước mắt” không dùng được. Với chi phí sản xuất “con nhà nghèo”, chúng tôi buộc phải nghĩ ra nhiều phương thức khác để xoay sở, “cái khó khắc ló cái khôn”. Ví dụ: phim “Ngục trong rừng” hay “Nguyễn Ái Quốc”, chúng tôi đã áp dụng phương thức tách ảnh và vẽ hoạt hình minh hoạ lịch sử (theo phong cách hiện đại). Đây là những ý tưởng đã được chúng tôi biến hoá phù hợp, sau khi nghiền ngẫm các bộ phim nước ngoài. Để có được những hình ảnh đồ hoạ trên, chúng tôi đã phối hợp chặt chẽ với Trung tâm Đồ hoạ của Đài, nơi có đội ngũ các kĩ thuật viên đồ hoạ chuyên nghiệp, nhiệt tình và cực tài năng để đáp ứng những yêu cầu có một không hai của chúng tôi.

 Ngoài ra, để tiết kiệm chi phí tối đa và nằm trong khung tài chính đã phê duyệt, chúng tôi đã tự tái hiện các trường đoạn phim. Nếu mua 2 – 3 phút tái hiện của nước ngoài là điều không thể vì kinh phí vượt mức cho phép. Nếu tự mình tái hiện, chi phí giảm được 200 – 300 triệu nhờ công sức và sự tâm huyết của anh, chị em làm nghề. Chúng tôi vẫn trêu nhau là “lấy công làm lãi”. Ví dụ phim Nguyễn Ái Quốc, chúng tôi phụng dựng toàn bộ nội cảnh tại S15 với sự hỗ trợ và chuyên môn cao, nhiều kinh nghiệm của anh, chị em Trung tâm Mỹ thuật và Kỹ thuật. Chỉ cần con mắt tinh tế của đạo diễn hình ảnh thì cũng có thể đã cho ra những khuôn hình đẹp mà vẫn đảm bảo tính chính xác thông tin.

 Chẳng hạn như những cảnh tái hiện người tù An Nam trong rừng Amazon, phim Ngục trong rừng, nhóm sản xuất của chị Hồng Nhung đã mất hơn 1 tuần ăn, ngủ, ghi hình tại rừng Cúc Phương. Để có những hình ảnh chân thực nhất, nhóm chọn đúng thời điểm mùa mưa để thực hiện. Dù khó khăn đến mấy, chúng tôi vẫn nhất tâm đồng lòng phải làm tốt nhất có thể. Bài học cá nhân rút ra là, hãy tiếp tục “trung thành”, phát huy tài nguyên vốn có của Đài, vừa tiết kiệm lại vừa chuyên nghiệp, quan trọng là bạn cần biết bạn muốn gì và thể hiện như thế nào và muốn được làm trong điều kiện hạn hẹp.

 Yếu tố thứ ba và cũng là lợi thế nhất của nhóm phóng viên sản xuất VTV đặc biệt của VTV4, đấy là ngôn ngữ. 80% nhân sự của chúng tôi đều phải giỏi ít nhất một ngoại ngữ, tối thiểu là tiếng Anh. Tôi nhấn mạnh là phải giỏi ngôn ngữ. Bạn nào chưa biết ngoại ngữ, buộc phải tự học trong quá trình làm mới có thể đáp ứng được công việc. Chúng tôi đã tận dụng lợi thế này khi tiến hành nghiên cứu các đề tài, từ việc đọc, phân tích tài liệu cho tới trao đổi trực tiếp với chuyên gia nước ngoài, sục xạo tại các kho lưu trữ hay tổ chức sản xuất tại các nước. Nhờ có ngôn ngữ chuyên sâu mà chúng tôi đã chủ động hơn trong mọi tình huống và phát hiện ra nhiều yếu tố mới.

 Có một câu mà Bác đã nói: “Học, học nữa, học mãi”. Chúng tôi đã áp dụng tôn chỉ này cho công việc tại V4, đặc biệt trong quá trình làm phim. So với các nước trên thế giới thì không thể phủ nhận, việc sản xuất phim của chúng ta vẫn đang đi sau và đang từng bước cố gắng để tiếp cận. Nhờ thế mạnh ngoại ngữ, sau những khoá đào tạo chuyên môn của Đài, chúng tôi đã giữ quan hệ chặt với các giảng viên (phần lớn trong số họ đều là những người rất giỏi về nghề và nắm bắt thị trường, xu hướng làm phim quốc tế). Họ cũng là những cố vấn tính cực, nhiệt tình cho chúng tôi trong các bộ phim của V4 mà các bạn đã xem.

 Ngoài ra, để có được những hình ảnh sáng tạo, cũng nhờ vào vốn ngoại ngữ, chúng tôi thường tự bỏ tiền mua thuê bao các trang mạng cung cấp phim nổi tiếng trên thế giới như Netflix để chịu khó xem, tham khảo và học hỏi. Đây cũng là cách để đưa ra những ý tưởng mới. Tuy nhiên, quan trọng nhất là tự thân các phóng viên phải tích chủ động và yêu thích tìm hiểu, học hỏi, nếu không thay đổi có nghĩa là chúng ta đã dừng phát triển. Và nghề báo không phải nghề dành cho những người yêu thích an nhàn.

 Yếu tố cuối cùng mà tôi muốn chia sẻ tại đây, cá nhân tôi thì thấy đây là yếu tố rất quan trọng để có thể duy trì sự lâu dài của chương trình VTV đặc biệt tại các đơn vị. Như anh, chị đã biết, VTV đặc biệt không phải nhiệm vụ bắt buộc mà xuất phát từ sự “tự nguyện”, yêu cầu chất lượng cao. Đây cũng là điểm hạn chế khiến VTV đặc biệt khá rủi ro vì nguồn đề tài không phải lúc nào cũng dồi dào, ổn định. Mặt khác, nhiều chương trình buộc phải lùi lại vì có thể nhóm tác giả thấy chưa chín muồi để lên sóng. Cá nhân tôi nghĩ, một bài toán khó đặt ra với anh, chị điều hành. Ở điểm này, chúng tôi xin phép được chia sẻ kinh nghiệm nhỏ của VTV4, cũng là đơn vị “yêu thích” VTV đặc biệt với 5 dự án đã được triển khai và còn nhiều đề tài đang ấp ủ. Tôi muốn nhấn mạnh vai trò của lãnh đạo quản lý đơn vị trực tiếp sản xuất.

 VTV đặc biệt là một thách thức trong nghề. Chúng tôi vẫn đùa, phóng viên phải có tâm thế “kiên cường” như thể bước vào một trận chiến. Mặt khác, công việc quản lý, sản xuất thường nhật chiếm nhiều thời gian. Do vậy, chúng tôi rất căng thẳng mỗi khi đảm nhiệm một dự án đặc biệt. Rất may mắn cho nhóm sản xuất chúng tôi, để giải toả tâm lý này, Lãnh đạo Ban đã tạo điều kiện, ưu tiên ở mức tối đa về nhân lực, vật lực để sản xuất chương trình. Các thiết bị cơ bản sử dụng nguồn tài nguyên sẵn có của Ban, hoặc nếu thiếu, chúng tôi được tạo điều kiện để xin trang bị thêm, miễn sao hình ảnh phải chất lượng và tốt nhất có thể. Có nhiều thiết bị mới, chúng tôi còn ngần ngại chưa dám thử nghiệm thì đã bị “hối thúc” của lãnh đạo, phải thử! Đây cũng có thể là cách mà chúng tôi có những điểm mới nho nhỏ trong các sản phẩm.

 Để duy trì sức bền sản xuất, nghiên cứu đề tài tại V4, chúng tôi thực hiện phương thức “người truyền lửa” và tạo ra “hiệu ứng bầy cừu”. Nghe thì đầy thuật ngữ kinh tế, nhưng thực chất áp dụng vào quản lý nhân sự và sản xuất khá hiệu quả. Người đứng đầu buộc phải “có lửa” như vậy mới có thể “nhóm lửa” cho nhân viên. Vì quản lý trực tiếp sản xuất, do đó, chúng tôi buộc phải làm mẫu để các bạn có cơ sở và niềm tin là làm được. Nhiều ý tưởng sản xuất đưa ra tốt, nhưng sau thời gian nghiên cứu, các bạn lại nản. Do đó, phải kiên trì động viên (dựa trên cơ sở thực tế): “Các em làm được, anh/chị tin chắc em làm được”, và như vậy, các bạn trẻ đã tự tin, mạnh dạn và bền bỉ theo đuổi đề tài của mình. Mặt khác, chúng tôi cũng buộc phải cùng nghiên cứu để có thể hỗ trợ, định hướng cho các nhóm sản xuất. Trong quá trình này, chúng tôi cũng học được từ các bạn rất nhiều kiến thức mới. Có thể nói, đây là phương thức “hai bên cùng có lợi”.

 Trên đây là một số chia sẻ nhỏ về việc sản xuất các chương trình VTV đặc biệt tại VTV4. Để có một chương trình có chất lượng, “Nên nghiên cứu, phát triển trên nền tảng kiến thức, kinh nghiệm chuyên sâu của mình. Đặc biệt, hãy tận dụng tối đa nguồn tài nguyên nhân lực, vật lực của Đài, không cần đi đâu xa, cần biết biến hoá những thứ bạn đang có trong tay để cho ra những sản phẩm tốt và phù hợp với sức của mình. Và quan trọng nhất là hãy biết truyền lửa”. Chúng tôi đã được truyền lửa từ TGĐ, được truyền lửa và tạo điều kiện từ Ban lãnh đạo V4 và chính chúng tôi cũng nỗ lực truyền lửa cho các bạn phóng viên trẻ thế hệ kế cận, để từ đó học nghề một cách bài bản, chuyên nghiệp và trưởng thành lên trong nghề, nhờ một nền tảng, bệ phóng mà nhiều phóng viên báo hình mong muốn được gắn bó, đó là VTV. 

VTVnet

Thư viện