SẢN XUẤT TIN VÀ PHÓNG SỰ CHO BÁO HÌNH | Trung tâm đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ truyền hình

slideslideslide

categoryTrao đổi nghiệp vụ

SẢN XUẤT TIN VÀ PHÓNG SỰ CHO BÁO HÌNH

       Tin và phóng sự là thể loại báo chí mà tất cả các báo – báo hình, báo nói, báo viết và cả báo mạng – đều quan tâm. Làm thế nào để có được tin bài chất lượng, mỗi báo có một quy trình sản xuất riêng. Để cùng trao đổi nghiệp vụ vì sự nghiệp báo chí nước nhà, chúng tôi xin trích lược một loạt bài tham luận của các nhà báo đã tham dự Hội thảo “Nâng cao chất lượng phóng sự thời sự” tại Liên hoan truyền hình toàn quốc lần thứ 32 – 2012 – Nghệ An. Bài tham luận đầu tiên: “Nuôi dưỡng và phát triển đề tài cho phóng sự”.

   

Ảnh: Thy Mai

Hội thảo “Nâng cao chất lượng phóng sự – Thời sự”  và những giây phút đáng nhớ tại

Liên hoan Truyền hình toàn quốc lần thứ 32 – Vinh – Nghệ An 2012

     Có lẽ khán giả truyền hình đã quen chờ đợi được nghe và xem tin mới cũng như phóng sự nóng hổi từng ngày. Tin và phóng sự là thể loại báo chí không thể thiếu của các kênh sóng. Đó là những “chương trình đinh” tạo nên bản tin, là xương sống cho tạp chí.

    Chính vì lẽ đó, hằng năm Trung tâm Đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ truyền hình – Đài truyền hình Việt Nam thường dành 1/3 ngân sách đào tạo cho các khoá học về làm tin, làm phóng sự và tổ chức sản xuất. Có thể điểm qua thực tế các kế hoạch đào tạo đã được hoàn thành.

     Năm 2009, có 11 khoá về tin tức, phóng sự, tổ chức sản xuất /26 khóa đào tạo về nghiệp vụ TH / tổng số lớp của cả năm là 40;

    Năm 2010, có 14 khoá về tin tức, phóng sự, tổ chức sản xuất / 24 khóa đào tạo nghiệp vụ TH / tổng số lớp cả năm là 42;

     Năm 2011, có 14 khoá về tin tức, phóng sự, tổ chức sản xuất / 28 khóa đào tạo nghiệp vụ TH / tổng số lớp cả năm là 45;

     Năm 2012, có 17 khoá về tin tức, phóng sự, tổ chức sản xuất / 30 khóa đào tạo về nghiệp vụ TH / tổng số lớp cả  năm là 54.

     Thành quả của những khóa đào tạo đó được thể hiện qua chất lượng của các bản tin thời sự, các chương trình chuyên đề, các chương trình truyền hình trực tiếp … Nghiệp vụ truyền hình được quan tâm sát sao trực tiếp trên các kênh sóng của VTV hàng ngày, hàng tuần, hàng tháng và qua phản hồi từ công chúng. Chính vì vậy, trong Liên hoan Truyền hình toàn quốc lần thứ 32 tại Nghệ An từ ngày 19-22/12/2012, Hội thảo “Nâng cao chất lượng phóng sự thời sự” đã được Ban Thời sự Đài truyền hình Việt Nam tổ chức. Đã có 5 bản tham luận tại hội thảo. Những người làm truyền hình đến từ nhiều Đài Truyền hình trong cả nước đã cởi mở trao đổi kinh nghiệm làm nghề sao cho tốt, cho chuyên nghiệp hơn.

     Ông Lê Ngọc Quang, Phó trưởng Ban Thời sự – Đài truyền hình Việt Nam đã mang đến Hội thảo những kinh nghiệm về việc “Làm thế nào để nuôi dưỡng và phát triển đề tài cho phóng sự”. Sau đây là trích lược bài tham luận về đề tài này.

 Nhà báo Phạm Việt Tiến PTGĐ. Đài truyền hình Việt Nam (bên trái)

Nhà báo Lê Ngọc Quang (bên phải)

Công việc nuôi dưỡng và phát triển đề tài cho phóng sự thời sự liên quan đến quy trình tổ chức sản xuất bản tin, là yếu tố quyết định tính chuyên nghiệp, sự hấp dẫn của bản tin thời sự. Tham luận này được đúc kết từ kinh nghiệm thực tế của Ban Thời sự – Đài truyền hình Việt Nam và là quá trình thiếp thu những kiến thức chung về xã hội; là việc tìm hiểu kinh nghiệm thực tế của các đồng nghiệp. Tác giả bài tham luận cho rằng đây là một chủ đề hết sức thiết thực đối với những người làm thời sự truyền hình, đặc biệt là đối với những người lãnh đạo, phụ trách, làm công tác tổ chức sản xuất cho các bản tin thời sự.

      1.Tại sao phải nuôi dưỡng và phát triển đề tài?

     Câu hỏi đau đầu nhất cho những người làm tin tức luôn luôn là “thời sự hôm nay có gì?”. Đúng vậy, bản tin thời sự nếu thiếu những tin tức, phóng sự liên quan tới sự kiện trong ngày thì đó là một cơn ác mộng đối với những người chỉ đạo sản xuất bản tin. Phóng sự được coi là hạt nhân quan trọng cấu thành nên bản tin thời sự. Thông thường, một bản tin thời sự, ngoài yếu tố chuyên môn nghề nghiệp, cần phải có:

     -  Các phóng sự gắn với sự kiện (phóng sự có thể được thực hiện đón đầu sự kiện hoặc thực hiện trong ngày);

     -  Phóng sự điều tra hoặc phản ánh chuyên sâu, có tính phát hiện cao; được đầu tư kỹ về nội dung và cách thức thể hiện. Đề tài là những vấn đề thời sự đang được dư luận xã hội quan tâm. Quá trình sản xuất được bàn luận kỹ, có chủ đích và ấn định trước cả thời điểm phát sóng.

     Một trong những yếu tố quan trọng để đánh giá tính chuyên nghiệp của một bản tin thời sự là cách thức vận hành để nuôi dưỡng và phát triển đề tài cho phóng sự ngắn. Tính liên thông về diễn biến của sự kiện, vấn đề trong các phóng sự từ bản tin trước tới bản tin sau là điều mà người làm thời sự truyền hình không thể bỏ qua.

     Những đề tài thời sự được dư luận quan tâm cần phải được phóng viên thời sự  theo đuổi và đeo bám liên tục, đến tận cùng, với việc tổ chức thực hiện và phát sóng nhều phóng sự trong các bản tin thời sự …

     2.Tổ chức như thế nào?

     Với khán giả thì phóng sự thời sự thường mang nhiều dấu ấn cá nhân. Nhưng ngày càng có nhiều phóng sự là sản phẩm của trí tuệ tập thể, trong đó vai trò điều phối của những người tổ chức sản xuất bản tin ngày càng rõ nét.

     Công tác tổ chức sản xuất là yếu tố cực kỳ quan trọng quyết định đến chất lượng, tính chuyên nghiệp của các phóng sự thời sự. Muốn làm được điều này, phải có bộ máy, mô hình phù hợp; có nguồn nhân lực tốt, chuyên nghiệp và chuyên môn hóa cao; có hệ thống thiết bị kỹ thuật đáp ứng được các yêu cầu của việc sản xuất một bản tin truyền hình theo hướng hiện đại.

     Một trong những công việc bắt buộc phải làm của đội ngũ tổ chức sản xuất tin tức là phải cập nhật thông tin trong nước và thế giới. Tổ chức họp và trao đổi hàng ngày về kế hoạch sản xuất đề tài thời sự trong tuần, từng ngày.

     Kế hoạch tuần là để kiểm tra và nắm bắt được những sự kiện sẽ diễn ra; những vấn đề thời sự đang được dư luận quan tâm. Từ đó, những người phụ trách bản tin chủ động lên phương án sản xuất cụ thể; phân công, chỉ đạo, định hướng cho phóng viên trong quá trình tác nghiệp.

     Mỗi phóng viên, tùy thuộc lĩnh vực theo dõi, cũng phải chủ động đăng ký và thực hiện đề tài trong ngày, trong tuần. Tinh thần trách nhiệm và tính chuyên nghiệp của phóng viên thời sự, ngoài việc có chuyên môn tốt, còn phải duy trì được tần xuất, chất lượng các phóng sự; không bỏ lọt các sự kiện, vấn đề quan trọng thuộc lĩnh vực mình theo dõi. Nói tóm lại, phóng viên có thể được ví như là các nhạc công trong một dàn nhạc. Họ có thể giỏi nghề, nhưng muốn thành công thì phải nhất nhất tuân thủ sự chỉ huy, điều phối của người nhạc trưởng, mà ở đây là những người làm công tác chỉ đạo và tổ chức sản xuất bản tin thời sự.

Nhà báo Nguyễn Thu Hiền – Trưởng Ban Thời sự  Đài truyền hình Việt Nam

     3.Tác nghiệp như thế nào?

     3.1 Phóng sự được thực hiện để đón trước sự kiện

      Hàng ngày, bộ phận tổ chức sản xuất bản  tin sẽ đặt hàng các phóng viên thời sự thực hiện các phóng sự liên quan tới sự kiện sắp sảy ra.

     Ví dụ như chuẩn bị khai mạc họp Quốc hội; họp của Hội đồng nhân dân tỉnh, thành phố; hoặc Ngày tưởng niệm các nạn nhân bị tai nạn giao thông; Ngày lương thực; Ngày dân số; hay 30 năm Công ước Liên hợp quốc về Luật biển …

     Nếu tách rời sự kiện thì đây là những phóng sự thuộc loại “lương khô”, ít gây chú ý, phát sóng lúc nào cũng được. Nhưng, nếu phát sóng ở thời điểm chuẩn bị diễn ra sự kiện, hoặc đúng vào thời điểm diễn ra sự kiện, thì người xem sẽ cảm nhận được tính chuyên nghiệp của việc tổ chức sản xuất bản tin thời sự.

     Thông thường, lời dẫn phóng sự về câu chuyện thời sự đang hoặc vừa diễn ra, hoặc tin Off (tin nguội) về diễn biến của sự kiện, sẽ là lý do xác đáng để phát sóng một phóng sự “lương khô” đã được làm sẵn, nếu phát sóng ở một thời điểm khác, nó sẽ chẳng ăn nhập gì. Thực ra đây là cách sử dụng lại tư liệu để nói về các vấn đề đang là thời sự.

     Xin đưa ra ví dụ cụ thể. Hai phóng sự về một vụ cháy và xưởng may “đen” của người Việt Nam tại Cộng hòa liên bang Nga. Ban Thời sự đã kết hợp phát sóng cả hai phóng sự trên vì liên quan tới vụ cháy xưởng may của người Việt, vào tháng 9 năm 2012, làm 14 người thiệt mạng. Vụ cháy là phóng sự về sự kiện đau lòng vừa xảy ra. Còn phóng sự về xưởng may “đen” được thực hiện trước đó 3 năm. Nhưng nó vẫn rất có giá trị cảnh báo khi được bố trí phát lại trong thởi điểm diễn ra vụ việc.

     3.2.Phóng sự được thực hiện đồng thời với sự kiện

      a) Đối với sự kiện biết trước

     Hàng ngày, bạn thường được phân công làm phóng sự tại những nơi diễn ra sự kiện để phát sóng trong bản tin gần nhất. Bạn cần phải tìm hiểu trước thông tin về sự kiện và chuẩn bị sẵn tư liệu, hình ảnh, thậm chí là cả phương án làm biểu đồ, đồ họa về nội dung mà bạn có ý định đề cập trong phóng sự. Bạn cần trao đổi với người phụ trách về ý tưởng, về góc độ nội dung, về cách thức thể hiện của phóng sự mà bạn định khai thác từ sự kiện.

     Có những sự kiện quan trọng, cùng lúc có thể khai thác được rất nhiều phóng sự, ở nhiều góc độ khác nhau cho hệ thống bản tin thời sự và các bản tin chuyên đề, như hệ thống bản tin kinh tế; bản tin văn hóa … Và cuối cùng, sự kiện đó sẽ trở thành nội dung của các chương trình chuyên đề mang tính chính luận có thời lượng 15 phút, 30 hay 60 phút sau đó ít ngày.

     Một sự kiện lớn và quan trọng, cần phải được triệt để tận dụng để khai thác thông tin: thông tin đưa trước khi nó diễn ra, trong khi đang diễn ra và sau khi nó đã kết thúc.

     Ví dụ đề tài: Cuộc vận động Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh; Triển khai Nghị quyết Trung ương 4 về xây dựng Đảng … Đây là những sự kiện được tổ chức sản xuất liên tục trong nhiều tháng, thậm chí là nhiều năm. Đã có hàng trăm phóng sự được thực hiện, phát sóng vào trước cũng như trong quá trình triển khai Cuộc vận động và Triển khai Nghị quyết TW4. Tùy từng thời điểm mà tần suất phát sóng nhiều hay ít. Trong nhiều thời điểm, Ban Thời sự đã cho phát cả “clip” hình hiệu về Cuộc vận động, về việc Triển khai Nghị quyết TW4, tạo điểm nhấn cho bản tin thời sự. Đây là những dạng đề tài mà thời sự có thể khái thác liên tục, lâu dài, và tất nhiên là tác động về mặt xã hội của nó cũng rất lớn.

     b) Những sự kiện khó đoán định được kết quả.

     Với những sự kiện này, Thời sự có thể khai thác đề tài để làm phóng sự với tần suất dày đặc. Ví dụ những sự kiện: Quá trình Việt Nam làm hồ sơ, trình hồ sơ để UNESCO bỏ phiếu bình chọn Di sản thờ cúng Hùng Vương; Giáo sư Ngô Bảo Châu với giải thưởng FIELDS; Đội tuyển bóng đá quốc gia Việt Nam thi đấu tại AFF cup … Cách khai thác và sản xuất:

     – Tin và phóng sự làm trước về những sự kiện như trên có thể được phát sóng nhiều lần, nhiều thời điểm, khai thác ở nhiều góc độ, nhiều bản tin … Vì không biết trước diễn biến của sự kiện thế nào nên công tác tổ chức sản xuất phải cùng một lúc chuẩn bị các phương án đón đầu.

     – Di sản thờ cúng Hùng Vương là sự  kiện diễn ra gần cuối năm 2012. Ban Thời sự đã tính đến những khả năng: di sản này được công nhận hoặc không được công nhận là di sản phi vật thể của thế giới, từ đó lên phương án phù hợp cho việc thông tin trong bản tin thời sự. Thông tin về sự kiện này đã được xử lý trong điều kiện thời gian rất gấp gáp. Từ khi nhận được tin từ Paris đến trước khi tin được phát sóng: chỉ có 40 phút.

     c) Đối với những sự kiện bất thường, đột xuất.

     Chúng ta thường phải đối mặt với những sự kiện bất thường trong cuộc sống. Đó là một phần tạo nên tính đột biến và hấp dẫn của thông tin thời sự, mặc dù có những sự kiện chẳng ai mong muốn nó xày ra bởi những thiệt hại thảm khốc mà nó mang lại.

     Thiên tai thảm họa như bão, lũ, động đất, tai nạn … là những tin bất thường nhưng không hiếm gặp ở nước ta.

     Thời gian gần đây, VTV đã thông tin về bão lũ với tần xuất và cường độ lớn hơn trước đây rất nhiều. Bão số 8 của năm 2012 là một cơn bão có cường độ mạnh và diễn biến cực kỳ phức tạp. Sau khi đã gây thiệt hại lớn ở Phi-líp-pin, nó thẳng tiến vào nước ta. Ban Thời sự đã thực hiện thông tin về cơn bão này bằng cách: cứ 30 phút có 1 bản tin đặc biệt về bão trên kênh VTV1; và làm bản tin trực tiếp liên tục 24/24 …

     Với một tần suất dày đặc như vậy, VTV đã cung cấp thông tin nhanh nhất, đầy đủ nhất cho các cơ quan chức năng ở TW và các địa phương để có cơ sở chỉ đạo công tác phòng chống lụt bão … Sau cơn bão, đề tài này tiếp tục được khai thác thêm nhiều lần nữa. Nó mở ra một hướng mới cho VTV để có thể thông tin về bão lũ một cách nhanh, thường xuyên và chuyên nghiệp hơn. Trong quá trình thông tin về cơn bão số 8 này, phóng viên thời sự của VTV được bố trí ở nhiều địa phương. Cách thức tổ chức sản xuất cũng rất linh hoạt: phân tích diễn biến của bão số 8 xem nó có khả năng đổ bộ vào địa phương nào, rồi cử phóng viên đi trước đón đầu.

     Trong quá trình tác nghiệp, bão liên tục đổi hướng và khu vực bão đổ bộ cũng liên tục thay đổi. Dựa trên thông tin do bộ phận “thời tiết” cung cấp và tư vấn, Ban Thời sự liên tục điều động phóng viên thay đổi địa bàn tác nghiệp. Có nhiều trường hợp, các nhóm phóng viên phải chạy đuổi theo hướng đi của bão.

     Đối với các bản tin đặc biệt như thế này, yêu cầu đặt ra là thông tin phải đến với khán giả nhanh nhất và chính xác nhất. Hình thức thông tin vì vậy cũng đa dạng hơn, không chỉ đơn thuần là làm phóng sự. Ví dụ phóng viên có thể thông tin trực tiếp từ hiện trường; phỏng vấn khách mời từ hiện trường, phỏng vấn qua điện thoại …

     Những phóng sự trong các bản tin đặc biệt thường đi sau một chút về mặt thông tin so với hình thức làm trực tiếp, nhưng vẫn có giá trị bởi nó có những hình ảnh biết nói, mang tính biểu cảm được phóng viên ghi lại hết sức chi tiết trong quá trình tác nghiệp.

     3.3.Những phóng sự có vị trí và vai trò là điểm nhấn của bản tin thời sự

     Bản tin không phải lúc nào cũng có phóng sự gắn với sự kiện. Hơn nữa, ưu tiên hàng đầu của những phóng sự gắn với sự kiện thường là phản ánh thông tin nhanh, ở bề nổi của sự kiện, không có nhiều hình ảnh ấn tượng.

     Bản tin thời sự, vì vậy rất cần có những điểm nhấn. Đó chính là những phóng sự có đề tài tốt, được đầu tư khá kỹ lưỡng về mặt nghề nghiệp. Là những phóng sự có tính phát hiện cao, địa bàn tác nghiệp khó khăn phức tạp hoặc là những đề tài nhạy cảm, cần phải có sự định hướng và chỉ đạo sát sao. Những phóng sự này thường được ưu tiên về thời lượng: có thể từ 4 đến 5 phút.

     Những phóng sự này thường được trao đổi, định hướng rất kỹ với phóng viên trước khi đi làm. Là dạng phóng sự cần được ưu tiên đầu tư cả về con người, phương tiện kỹ thuật, chi phí sản xuất …

     Đây là những phóng sự thường có tác động xã hội lớn. Nhiều vụ việc, vấn đề sau khi phát sóng đã có phản hồi, hoặc có sự vào cuộc của các cấp, các ngành, các địa phương để xử lý, giải quyết …

     Theo bài tham luận, có thể tóm tắt lại những yếu tố cần thiết để tổ chức sản xuất được nhiều phóng sự thời sự chuyên sâu có chất lượng tốt như sau:

     – Đề tài tốt, có tính phát hiện cao, được người dân quan tâm

     – Đề tài có thể mang lại những hình ảnh sinh động, đắt giá

     – Chọn và giao đề tài cho những phóng viên có năng lực tốt về nghề nghiệp

     – Trước khi đi làm, phụ trách và phóng viên cần trao đổi kỹ về ý tưởng, góc độ phóng sự, đề cương kịch bản, đặc biệt là trao đổi kỹ về khâu thể hiện, khai thác hình ảnh, âm thanh hiện trường

     – Tạo được động lực và sự hứng khởi cho phóng viên trong quá trình tác nghiệp. Tôn trọng phong cách riêng của phóng viên. Đặc biệt chú trọng yếu tố hình ảnh và âm thanh sinh động; khơi gợi được cảm xúc của phóng viên đối với sản phẩm tinh thần của họ.

     Trên đây là một số trao đổi mang tính nghiệp vụ của nhà báo Lê Ngọc Quang về cách thức nuôi dưỡng và phát triển đề tài phóng sự thời sự. Đó là những kinh nghiệm thực tiễn của các phóng viên Ban Thời sự – Đài truyền hình Việt Nam và các đồng nghiệp. Nhà báo Lê Ngọc Quang cũng là giảng viên thường xuyên của Trung tâm Đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ truyền hình, chuyên về lĩnh vực “Tin tức và phóng sự”.

Thực hiện

Thy Mai – VTVTC

Thư viện